«Έπρεπε να το είχα χειριστεί καλύτερα.»
«Πάλι τα ίδια έκανα.»
«Δεν προσπαθώ αρκετά.»
«Οι άλλοι τα καταφέρνουν, εγώ γιατί δυσκολεύομαι τόσο;»
Για πολλούς ανθρώπους, αυτές οι σκέψεις είναι τόσο συνηθισμένες, ώστε έχουν γίνει σχεδόν μέρος της καθημερινής εσωτερικής τους φωνής. Συχνά μάλιστα θεωρούμε ότι αυτή η αυστηρότητα είναι χρήσιμη: αν πιέσουμε τον εαυτό μας αρκετά, θα γίνουμε καλύτεροι, πιο αποτελεσματικοί, πιο δυνατοί.
Τι γίνεται όμως όταν η φωνή που υποτίθεται ότι μας κινητοποιεί γίνεται τελικά αυτή που μας εξαντλεί;
Η αυτοκριτική δεν είναι πάντα εχθρός μας. Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας είναι σημαντική. Μας βοηθά να μαθαίνουμε, να διορθώνουμε τη συμπεριφορά μας και να προσαρμοζόμαστε. Η αυτοκριτική, όμως, δεν είναι το ίδιο πράγμα με την αυτοπαρατήρηση.
Άλλο είναι να σκέφτομαι:
«Αυτό που έκανα δεν πήγε καλά. Τι μπορώ να κάνω διαφορετικά την επόμενη φορά;»
και άλλο:
«Πάλι απέτυχες. Δεν είσαι αρκετά καλή.»
Στη δεύτερη περίπτωση, η προσοχή μετακινείται από τη συμπεριφορά στην αξία του ίδιου του εαυτού μας. Δεν αξιολογούμε πλέον αυτό που κάναμε· αξιολογούμε εμάς.
Η έρευνες μας δείχνουν ότι υψηλά επίπεδα αυτοεπίκρισης συνδέονται με περισσότερες ψυχολογικές δυσκολίες, ενώ παρεμβάσεις που καλλιεργούν την αυτοσυμπόνια φαίνεται να μπορούν να μειώσουν την αυτοκριτική.
Τι είναι τελικά η αυτοσυμπόνια;
Αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει «τα αφήνω όλα να περάσουν» ούτε «δεν απαιτώ τίποτα από τον εαυτό μου». Σημαίνει πως να μπορούμε να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας με την ίδια κατανόηση, φροντίδα και υποστήριξη που θα προσφέραμε σε έναν άνθρωπο που αγαπάμε και περνάει μια δύσκολη στιγμή. Δεν σημαίνει ότι αρνούμαι το λάθος.
Σημαίνει ότι μπορώ να πω:
«Έκανα ένα λάθος. Δεν μου αρέσει αυτό που συνέβη, αλλά δεν χρειάζεται να με τιμωρήσω για να μάθω από αυτό.»
Η αυτοσυμπόνια περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τη δυσκολία μας χωρίς να την υπερμεγεθύνουμε, να θυμόμαστε ότι η αποτυχία και η ατέλεια αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με περισσότερη κατανόηση & ζεστασιά.
«Αν είμαι επιεικής με τον εαυτό μου, δεν θα σταματήσω να προσπαθώ;»
Αυτός είναι ένας πολύ συνηθισμένος φόβος. Μερικές φορές έχουμε μάθει να κινητοποιούμαστε μέσα από την πίεση: «αν δεν είμαι αυστηρή μαζί μου, θα τεμπελιάσω», «αν δεν απαιτώ περισσότερα, δεν θα προχωρήσω». Η αυτοσυμπόνια, όμως, δεν σημαίνει απουσία στόχων ή προσπάθειας. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο προσπαθούμε. Μπορώ να θέλω να βελτιωθώ χωρίς να θεωρώ ότι πρέπει πρώτα να αποδείξω πως αξίζω. Μπορώ να αναγνωρίζω τις αδυναμίες μου χωρίς να ντρέπομαι γι’ αυτές. Μπορώ να βάζω όρια στον εαυτό μου χωρίς να τον εξευτελίζω. Και μπορώ να προσπαθώ ξανά μετά από μια αποτυχία, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να με «τιμωρήσω».
Τι λέει η έρευνα;
Η αυτοσυμπόνια έχει μελετηθεί εκτενώς τα τελευταία χρόνια μέσα από διάφορες έρευνες. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι παρεμβάσεις που την καλλιεργούν, μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση συμπτωμάτων όπως το άγχος, η καταθλιπτική διάθεση και το στρες.
Άρα, η αυτοσυμπόνια δεν είναι απλώς μια αισιόδοξη σκέψη ή μια ακόμη «θετική δήλωση». Είναι ένα πεδίο που έχει πλέον σημαντική ερευνητική παρουσία.
Πώς μπορούμε να μιλήσουμε διαφορετικά στον εαυτό μας;
Μια απλή άσκηση είναι να παρατηρήσουμε την εσωτερική μας φωνή σε μια δύσκολη στιγμή.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
- Τι λέω τώρα στον εαυτό μου; Προσπάθησε να ακούσεις τη σκέψη όπως ακριβώς εμφανίζεται, χωρίς να την αλλάξεις.
- Θα μιλούσα με τον ίδιο τρόπο σε έναν άνθρωπο που αγαπώ; Αν η απάντηση είναι «όχι», υπάρχει πιθανώς χώρος για μια διαφορετική στάση.
- Τι θα μπορούσα να πω που να είναι ταυτόχρονα ειλικρινές και υποστηρικτικό;
Για παράδειγμα:
- Από το «Τα έκανα πάλι θάλασσα»
στο «Δεν πήγε όπως θα ήθελα. Ας δω τι μπορώ να μάθω από αυτό.»
- Από το «Δεν αντέχω τίποτα»
στο «Αυτή τη στιγμή δυσκολεύομαι πολύ και χρειάζομαι λίγη φροντίδα.»
- Από το «Πρέπει να τα καταφέρνω καλύτερα»
στο «Προσπαθώ μέσα στις συνθήκες που έχω. Τι χρειάζομαι για να κάνω το επόμενο βήμα;»
Δεν χρειάζεται να πείσουμε τον εαυτό μας ότι «όλα είναι υπέροχα». Χρειάζεται να βρούμε έναν τρόπο να στεκόμαστε δίπλα του όταν τα πράγματα δεν είναι.
Ίσως η αυτοσυμπόνια ξεκινά από μια μικρή αλλαγή
Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε την αυτοκριτική.
Ο στόχος μπορεί να είναι πιο απλός: να μην είναι η μοναδική φωνή που έχουμε διαθέσιμη. Να μπορούμε, όταν αποτυγχάνουμε, να διορθώνουμε χωρίς να καταρρέουμε. Όταν φοβόμαστε, να μπορούμε να μας καθησυχάζουμε. Όταν δυσκολευόμαστε, να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη δυσκολία αντί να κατηγορούμε τον εαυτό μας γι’ αυτήν. Και όταν κάτι δεν πάει καλά, να θυμόμαστε ότι ένα δύσκολο γεγονός ή ένα λάθος δεν αποτελεί συνολική αξιολόγηση της αξίας μας. Ίσως τελικά η αυτοσυμπόνια δεν είναι να γίνουμε λιγότερο απαιτητικοί με τον εαυτό μας.
Είναι να μάθουμε να είμαστε στο πλευρό μας ενώ προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι.
